محمد حسن خان اعتماد السلطنه

505

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

سپرده شد و اين مقبره امروز در كنار خيابان اسلامبول واقع و از گرانترين امكنهء طهران است . نصير الدوله ، ميرزا عبد الوهاب خان ( ص 43 - ص 19 چاپ اول ) پسر محمد جعفر خان پسر بدر خان شيرازى رئيس جبه‌خانهء شيراز در عهد زنديه و ابتداى قاجاريه بود . در 1242 در شيراز متولد شد و روزگار جوانى را در شهر خود به تحصيل زبان و ادبيات فارسى و عربى گذرانيد تا در اين زمينه پرمايه شد . در 1266 به همراه عمويش حاجى محمد حسين خان جبه‌دارباشى به طهران آمد و در آغاز به وسيلهء همشهرى خود قاآنى به عليقلى ميرزاى اعتضاد السلطنه معرفى شد و كم‌كم وى نزد شاهزاده تقربى حاصل كرد . در 1268 به معلمى ميرزا داود خان پسر ميرزا آقا خان نورى معين شد و بعدا به عضويت وزارت امور خارجه درآمد و در 1274 نايب آن وزارتخانه شد . سه سال بعد به ادارهء امور مهام خارجه آذربايجان منصوب گشت . در 1286 كه حكومت گيلان به ميرزا سعيد خان مؤتمن الملك سپرده شد وى به نيابت او به گيلان رفت دو سال بعد ادارهء گمرك به او سپرده شد و نصير الدوله لقب يافت . در 1290 وزير تجارت و عضو دار الشوراى كبرى شد و در 1301 لقب آصف - الدوله يافت و به ايالت خراسان و سيستان مأمور گشت . دورهء اين مأموريت او به فتنه و آشوب گذشت و شاه او را احضار كرد و بالنتيجه در احوال روحى او هم اختلالى حاصل گشت و ناچار خانه‌نشين شد . تا اينكه در روز دوشنبه ششم جمادى الاولى 1304 در شصت و دو سالگى به سكته درگذشت . آصف الدوله داماد حاج فرهاد ميرزا هم شد ، از دخترش عصمت السلطنه اسما خانم زن سابق ميرزا محمد قوام الدوله . ولى در كتاب سپهسالار اعظم محمود فرهاد معتمد عصمت السلطنه را مهر ماه خانم و زن سابق ميرزا موسى وزير لشكر نوشته است . بهرحال اين عصمت السلطنه در تاريخ پنجشنبه 6 محرم 1303 داراى اين لقب شد . ( خاطرات اعتماد السلطنه ص 440 ) و نام او هم مهرماه خانم صحيح است . چه او اول زن ميرزا محمد قوام الدوله بود و بعد زن ميرزا موسى وزير لشكر شد و آصف الدوله شوهر سوم او است كه در ربيع الاول 1299 او را گرفته است . ( خاطرات اعتماد السلطنه چاپ اول ص 162 ) . ميرزا احمد خان بدر پسر او بود ولى نه از دختر فرهاد ميرزا و نام خانوادگى « بدر » آنها از جدشان بدر خان است . حسن وثوق ( وثوق الدوله ) داماد آصف الدوله بوده است . براى شرح‌حال مفصل او رجوع فرمائيد به مجلهء يادگار س 5 ش 6 و 7 ص 27 - 37 و مقالات مسلسل آقاى حسين سعادت نورى مجلهء يغما س 15 و 16 و خاطرات اعتماد السلطنه و شرح‌حال رجال ايران آقاى مهدى بامداد .